01.11.2012 / Mustafa Öner Uzun - Anadolu İnançları Bağlamında Türkülerimizde Gök Cisimleri

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Mustafa Öner Uzun 1

 

     Öz

 

     İnanç, insanların başkalarından öğrenme yoluyla belleklerinde oluşturdukları bir düşünce sistemidir. Bu bağlamda Anadolu inançları ise, Anadolu insanının yaşamı boyunca karşılaştığı olaylar hakkında doğruluğunu ya da yanlışlığını sorgulama ihtiyacı duymadan birbirlerine aktardıkları kabullenmelerdir. İnsanlarımızın günlük yaşamlarında ortaya koydukları davranışlara yön veren bu inanmalar, doğal olarak onların ürettikleri kültürü de derinden etkilemişlerdir. Sözlü gelenek ürünleri içinde özellikle müzik eşliğinde dile getirilen türküler, adeta kollektif bir kültürel bilinci de nesilden nesle taşırlar. Bu noktadan hareketle, Anadolu inançlarının Türkü sözlerine yansıması hususu araştırmaya değer görülmüştür. Çalışmada; Anadolu’nun çeşitli yörelerinden seçilmiş Türküler içerisinde yer alan ay, güneş ve yıldız gibi gök cisimlerinin Anadolu inançlarındaki ifadeleri betimleme yöntemi kullanılarak genel hatları ile ortaya konulmaya çalışılmıştır.

 

     Giriş

 

     Anadolu, tarihsel süreç içerisinde farklı toplulukların hüküm sürdüğü bir coğrafya olmakla birlikte, bu toplulukların ortaya koydukları kültürlerin birbirleri ile etkileşimi sonucu oluşan bir uygarlığı da ifade etmektedir. Adet, örf, gelenek, töre gibi sosyal normlar, bir takım inanç pratikleriyle beraber uygulanarak toplumun kültürel birikimini, yani topluma ait belleği ifade ederler. İnanç kavramının “Türk Dil Kurumu”nun yayımlamış olduğu “Türkçe Sözlük”te yer alan karşılıkları şunlardır: “1. Bir düşünceye gönülden bağlı bulunma. 2. Birine duyulan güven, inanma duygusu. 3. İnanılan şey, görüş, öğreti. 4. Tanrı’ya bir dine inanma, iman itikat.” (2009:965) “Türk Dil Kurumu”nun yayımlamış olduğu diğer bir kaynak “Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü”nde ise inanç “sözüne güvenilir, inanılır (kimse)” olarak ifade edilmektedir. (2009:2538) Eyuboğlu, bu makalenin içeriği hakkında bir perspektif oluşturması öngörülen yaklaşımında inanç ile ilgili şu ifadeyi kullanmaktadır: “İnanç, bir kimsenin günlük yaşamını, davranışlarını etkileyen, başkalarından öğrenme yoluyla kazanılan düşünce varlığıdır.” (1998:37)

 

     Türkülerde sıkça kullanılmış olan çeşitli kalıp ifadelerin kaynağı da kuşkusuz bu inançlardır. Eyuboğlu’na göre “İnançlar genellikle iki türlüdür. Bir, somut varlıklarla ilgili olan inançlar, soyut varlıklara bağlanan inançlar. Somut varlıklara dayananlar doğa olayları ile ilgili inançlardır. Bunlar ekin ekip biçmek, ev yapmak, insan yaşamına karışan, günlük yaşama olaylarına yön veren, evlenme, komşuluk, karşılıklı yardım, çalışma gibi toplum olaylarına dayanan inançlardır. Bu tür inançlar doğa olaylarını izler. Güneşin, ayın, yıldızların yörüngeleri üzerindeki devinimlerine, yellerin esişine, hava değişimlerine mevsimlere uyarak yaşamı düzenlemeye yarayan inançlar kaynak olarak genellikle somut niteliktedir. Soyut varlıklarla ilgili inançlar ise insan düşüncesinin yarattığı, doğadan kopuk inançlardır.” (a.g.e.,: 40-41)

 

     Sözlü gelenek ürünleri içinde özellikle müzik eşliğinde dile getirilen türküler, adeta kollektif bir kültürel bilinci de nesilden nesle taşırlar. Bu noktadan hareketle, Anadolu inançlarının türkü sözleri üzerindeki etkileri araştırılmaya değer görülmüştür.

 

     Bu makalede, Anadolu’nun çeşitli yörelerinden seçilmiş türküler içinde yer alan ay, güneş ve yıldız gibi gök cisimlerinin Anadolu inançlarındaki ifadeleri betimleme yöntemi kullanılarak genel hatları ile ortaya konulacaktır.

 

     Anadolu İnançları ve Türkülerimiz

 

     Anadolu insanının yaşam pratiklerinin bir yansıması olan türkülerimiz, inanç bağlamında pek çok unsuru da bünyesinde taşımaktadır. Konunun kapsamının genişliği, bu unsurların ve onlara ait örneklemelerin sınırlandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda çalışma gök, gök cisimleri ve “TRT Repertuvarı”nda yer alan Türkü örnekleri ile sınırlandırılmıştır.

 

     Gök Cisimleri

 

     Halk Türkülerinde gökyüzü ve gök cisimleri ile ilgili ifadelere sıklıkla rastlamaktayız.

 

     Gök-Gökyüzü:

 

     “Gök, doğaüstü güçlerin bulundukları yer olduğuna inanılan dünya üstü boşluktur. En ilkel inançlardan en gelişmiş dinlere kadar gök, tanrının yeri olarak nitelenmiştir. Tanrılar gökte otururlar ve dünya gökten yönetilir. Şamanlık inancına bağlı Türklerin Gök Tanrısı ve Yunanlıların Uranus’u gibi Tanrı anlayışlarında gök cisimleştirilmiş, somut tanrısal varlık olarak kabul edilmiştir. İnanç alanında genellikle göğün yedi kat olduğuna inanılır. Ölümden sonra insan bedeninden ayrılan ruhların da göğe çıktığı ve gökte dolaştığı inancı, kimi uluslarda öte dünyanın da gökte bulunduğu inancına yol açmıştır.” (Hançerlioğlu, 2000:172-173)

 

     Gök ve Gökyüzü İle İlgili Türkü Sözleri

 

     Türkü Adı: Şu Derenin Uzunu

     Yöre: Sivas

 

     Şu Dağlar Ulu Dağlar

     Etrafı Sulu Dağlar

     Ben Derdimi Söylersem

     Gök Duru Bulut Ağlar

 

     Türkü Adı: Susadan Giden Yaylı

     Yöre: Afyon / Dinar

 

     Gökten Zenbil İniyor

     Hatça’m Parıl Parıl Parlıyor

     Ataş mı Oldun Gız Hatçam

     Seni Gören Yanıyor

 

     Türkü Adı: Gökyüzünde Asılıdır Zembilim

     Yöre: Niğde

 

     Gökyüzünde Asılıdır Zembilim

     Kız kölen olayım halim sen bilin

 

     Türkü Adı: Gökyüzünde Tüten Olsam

     Yöre: Çukurova

 

     Gökyüzünde Tüten Olsam

     Yeryüzünde Biten Olsam

     Bir Atlasdan Keten Olsam

     Yar Boynuna Sarsa Beni

 

 

     Ay

 

     Ay, Anadolu’da adeta halkın yaşamının bir parçası haline gelmiş, bunun yansıması olarak türkülerimize de damgasını vurmuştur. “Ay, Anadolu insanının yüreğinde sevilen, sayılan, kutsallık taşıyan bir gök varlığıdır. Bugün, Anadolu’nun birçok yerinde, özellikle ekin ekmeye, tarıma elverişli bölgelerinde, yazları yaylalara çıkan topluluklarda, hayvan besleyen yörelerde ayla ilgili pek çok inanç vardır. Ayın doğuşu, büyüyüp küçülmesi, batışı bir takım olaylarla, oluşumlarla bağlantılı sayılır. Ay, eski çağlardan beri insanların ilgisini çeken, kimine korku, kimine sevgi salan bir gök varlığıdır. Güneşin, karşıtı, yıldızların can yoldaşıdır. Ay tarımla uğraşanların dilinde uğuru, ozanların dilinde ise sevgiliyi ifade eder. Anadolu’nun en eski uluslarında, Hititlerde, Urartularda, Yunan, Roma dönemine değin yaşayan uluslarda Ay bir tanrı, tanrıça olarak saygı görür; birçok kutsallık taşıdığına, yeryüzü olaylarıyla yakından ilişkisi bulunduğuna inanılırdı. Eski Türk inanışlarında ay ‘dede’dir.” (Eyuboğlu, 1998: 54-55)

 

     Ay İle İlgili Türkü Sözleri

 

     Aşağıdaki türkülerde ayın doğuşunun ya da batışının sevgiliye ulaşmadaki önemi vurgulanmaktadır:

 

     Türkü Adı: Evim Kireç Dutmuyor

     Yöre: Afyon / Dinar

 

     Ay Doğar Dolunma mı

     Bana Yar Bulunma mı

     Yar Yoluna Ölürsem

     Namazım Kılınma mı

 

     Türkü Adı: Ay Aydındır Ayılmaz

     Yöre: Erzurum

 

     Ay Aydındır Ayılmaz

     Gece Durna Yayılmaz

     Buaralarda Yar Seven

     Ay Aşanda Uyumaz

 

     Ay Aydındır Varamam

     Dile de Destan Olamam

     Ay Buluda Girende

     Bağlasalar Duramam

 

     Türkü Adı: Ay Akşamdan Işığdır

     Yöre: Erzurum / Aşkale

 

     Ay Akşamdan Işığdır

     Yüküm Şimşir Kaşığdır

     Gomşu Gızın Zapdeyle

     Bizim Oğlan Aşığdır

 

     Ayın batışının kötülüklerin ortaya çıkmasını da sağlayabildiği şu türküden anlaşılmaktadır:

 

     Türkü Adı: Afiyon’un Ortasında Galesi

     Yöre: Afyon

 

     Ay Karanlık Gece Vurdular Beni

     Yarin Yazmasına Sardılar Beni

 

     Ay ve düğün ilişkisi ise aşağıdaki örnek Türküde görülmektedir:

 

     Türkü Adı: Bu Gece Ay Doğacak

     Yöre: Erzurum / Aşkale

 

     Bu Gece Ay Doğacak

     Şavkı Bize Vuracak

     Kızlar Düğün Evinde

     Tef Çalıp Oynıyacak

 

     Bir başka türküde ise sevgili ay ışığına benzetilmektedir:

 

     Türkü Adı: Denizin Dibinde Haçcem Demirden Evler

     Yöre: Burdur / Arvalı Köyü

 

     Arvalı’nın Önünde de Pınarlar Harlar

     Haçcem Çıkmış Pencereye Ay Gibi Parlar

     Ben Haçceyi Yitirdim de Dumanlı Dağlar

     Gözlerimin Pınarları Durmadan

 

     Türkü Adı: Gine Yeşillendi Acıpayam Yolları

     Yöre: Denizli / Acıpayam

 

     Ağlama Güzelim Ağlama

     Ben Gine Gelirim

     Doğan Aylar Gibi de Güzelim

     Parlar Gelirim

 

     Güneş

 

     Anadolu inançlarında güneş kutsal sayılan, aynı zamanda ışık ve ısı kaynağı olan gök cismi olarak yer alır. “Hititler ve onlardan sonra gelen Anadolu uluslarında da Güneş yüce bir tanrı ya da tanrıçadır. Yeryüzüne, insanlara, bütün canlılara iyilik eden, mutluluk sağlayan odur. Ona karşı yapılan en küçük saygısızlık cezasız, karşılıksız kalmaz. Güneş insanlar çalışsın diye doğar, dinlensinler diye batar. Güneş bolluk, verimlilik kaynağı sayılır.” (Eyuboğlu, 1998: 71)

 

     Güneş İle İlgili Türkü Sözleri

 

     Aşağıdaki türkülerde sevgili güneşin parıltısıyla özdeşleştirilmektedir:

 

     Türkü Adı: Çıktım Beyoğlu Başına

     Yöre: İstanbul

 

     Çıktım Beyoğlu Başına

     Güneş Gibi Parlıyor Karşımda

     Elmas Tarak Yaptırayım

     Yarimin de Sırmalı Saçına

 

     Türkü Adı: Ne Güzel Yaratmış Seni Yaradan

     Yöre: Kırşehir

 

     Kirpiklerin Oktur Kaşın Yay Gibi

     Gözlerin Aklımı Etti Zay Gibi

     Cemalin Güneşe Benzer Yüzün Ay Gibi

     Değmesin Zülüfler Teller İncidir

 

     Türkü Adı: Yayla Güzelini Gördüm Bezeli

     Yöre: Artvin / Ardanuç

 

     Yayla Güzelini Gördüm Bezeli

     Bir Melek Misali Döner Yayladan

     Siyah Saçlar Ak Topuğa Uzalı

     Doğar Güneş Gibi Yanar Yayladan

 

     Aşağıdaki türküde sevgilinin gözleri güneşin yakışına benzetilmektedir:

 

     Türkü Adı: Kirpiklerin Ok mudur

     Yöre: Mardin

 

     Kirpiklerin Ok mudur

     Kalbime Batıyor

     Gözlerin Güneş midir

     Beni de Yakıyor

 

     Yıldız

 

     Anadolu’da yıldız insanların alın yazısını simgeler. Gökteki yıldızların sayısı ile insanların alın yazıları birbiriyle eş kabul edilir. İnsanın ölümü ile yıldız kayması özdeşleştirilir. İnsanlar yıldız fallarına bakarak gelecek hakkında tahminlerde bulunurlar. Yıldızlı geceler Anadolu inançlarına göre genellikle uğurlu gecelerdir. Bu nedenle tarlalar yıldızlı gecelerin sabahında ekilir biçilir, düğünler yıldızlı gecelerde gerçekleştirilir. Aşağıdaki türküde sevgili parlayan yıldıza benzetilmektedir.

 

     Türkü Adı: Dolama Giyer Dolama

     Yöre: Samsun

 

     Dolama Giyer Buz Gibi

     Ben Seni Sevdim Kız Gibi

     Parlıtorsun Yıldız Gibi

 

     Dolama: Giysilerin üstüne giyilen, önü açık bir tür üstlük.

 

     Aşağıdaki Türkü’nün sözleri “Yıldızın kaymasını ve burçları” içermektedir.

 

     Türkü Adı: Mecnun’um Leyla’mı Gördüm

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     Ateşinden Duramadım

     Ben Bu Sırra Eremedim

     Seher Vakti Göremedim

     Yıldız Gibi Akdı Geçti

     Bilmem Hangi Burç Yıldızı

     Bu dertler yareler bizi

     Gamze Okun Bazı Bazı

     Yar Sineme Çakdı Geçti

 

     Bazı yıldızların kötülüğe sebep olabildiğini aşağıdaki türkü örneklerinde görmekteyiz:

 

     Türkü Adı: Gine Bugün Yaralandım

     Yöre: Erzurum

 

     Gine Bugün Yaralandım

     İndim Etrafı Dolandım

     Dertli Canımdan Usandım

     Yıldız Yıldız Yıldız Of

     Sana Derler Kervan Kıran Beller Büken

     Evler Yıkan Yıldız Of


 

     (Eskiden bir yerden diğerine mal-mülk götürülürken eşkiyadan korunmak için toplu olarak, kervan halinde seyredilir ve gündüzleri giderken geceleri dinlenilirdi. Yine böyle bir seyahatte parlak çoban yıldızı (venüs) etrafı öyle bir aydınlatır ki gündüz oldu sanılarak yola koyulunca kervan eşkiyanın saldırısına uğrar. Türkü bu tür bir öyküyü anlatmaktadır.)


 

     Türkü Adı: Akşam Oldu Gün Dolaşmaz

     Yöre: Tokat

 

     Niye Doğdun Sarı Yıldız

     Yıldız, Yıldız, Yıldız, Yıldız, Yıldız, Yıldız, Yıldız, Ey

     Kanlı M’oldun Kenli M’oldun

     Niye Doğdun Evler Yıkan Beller Büken Zalım Ayrılık Dön, Dön, Dön, Dön, Dön


 

     Türkü Adı: Yıldız Akşamdan Doğarsın

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     Yıldız Akşamdan Doğarsın

     Dağlara Boyun Eğersin

     Ben Gibi Yar mı Seversin

     Doğmayaydın Mavi Yıldız


 

     Üruşan: Aydın, parlak.


 

     Yıldızlar aşağıdaki Türkü’de olduğu gibi kimi zaman da sevgiliye ulaşmada bir engeldir:


 

     Türkü Adı: Yıldız Dağı İşte de Geldim Yanına

     Yöre: Rumeli / Üsküp

 

     Yıldız Dağı İşte de Geldim Yanına

     Bir Teslli Versene Garip Canıma

     Salıver Gideyim de Nazlı Yarime


 

     Bağlantı:


 

     Ülker Yıldız Niçin Kalkmaz Dumanın

     Dertli Yıldız Niçin Gitmez Ateşin Merakın


 

     Sonuçlar


 

     * Anadolu İnançları, Anadolu insanının günlük yaşamına yön veren ve sorgulamasız olarak birbirine aktardığı kabullenmelerdir.


 

     * İnançların somut varlıklarla ile ilgili olanları doğa olaylarını, soyut varlıklar ile ilgili olanları ise insanlarımızın kendi belleğinde oluşturduklarını içerir.


 

     * Türküler, Anadolu insanının yaşamının bir aynasıdır.


 

     * Ay, güneş ve yıldız gibi gök cisimlerinin yörüngeleri üzerindeki devinimleri türkü sözlerine inanmalar olarak yansımış ve halkın yaşamına yön vermiştir.

 

     * Anadolu inançlarında gök, doğaüstü güçleri ifade eder ve tanrının yeridir. Tanrı dünyayı gökten yönetir.

 

     * Ay, Anadolu insanın sevdiği, saydığı ve kutsal olarak gördüğü bir gök varlığıdır. Ayın doğuşu, büyümesi, küçülmesi ve batışı gibi devinimleri onların günlük yaşamını etkilemektedir. Tarımla uğraşanlar için ay uğuru, ozanlarımız için sevgiliyi ifade eder.

 

     İçinde “Ay”ın geçtiği Türkülerin isimleri, yöreleri ve sayısal verileri aşağıda belirtilmiştir:

 

     1. Türkü Adı: A Güzel Dolanda Gel

     Yöre: Erzurum

 

     2. Türkü Adı: Afiyon’un Ortasında Galesi

     Yöre: Afyon

 

     3. Türkü Adı: Ah Tren Kara Tren

     Yöre: Tekirdağ / Lüleburgaz

 

     4. Türkü Adı: Altın Tabakta Vişne

     Yöre: Rumeli

 

     5. Türkü Adı: Anne Buralar Nere

     Yöre: Burdur

 

     6. Türkü Adı: Arakçının Mendedir (Ceyran)

     Yöre: Azerbaycan

 

     7. Türkü Adı: Asker Ettiler Beni

     Yöre: Rize / Çayeli

 

     8. Türkü Adı: Ata Binesim Geldi

     Yöre: Rumeli / Lofça

 

     9. Türkü Adı: Ata Vurdum Yuları

     Yöre: Çankırı / Çerkeş

 

     10. Türkü Adı: Ay Akşamdan Işığdır

     Yöre: Erzurum / Aşkale

 

     11. Türkü Adı: Ay Aydındır Ayılmaz

     Yöre: Erzurum

 

     12. Türkü Adı: Ay Ayları Ayları

     Yöre: Kırklareli / Koyunbaba Köyü

 

     13. Türkü Adı: Ay Bulutta Bulutta

     Yöre: Ankara / Kızılcahamam

 

     14. Türkü Adı: Ay Doğar Aşar Gider

     Yöre: Adıyaman / Gölbaşı

 

     15. Türkü Adı: Ay Doğar Aşmak İster

     Yöre: Orta Anadolu

 

     16. Türkü Adı: Ay Doğar Ayistandan

     Yöre: Bayburt

 

     17. Türkü Adı: Ay Doğar Giresun’dan

     Yöre: Orta Anadolu

 

     18. Türkü Adı: Ay Doğar Sini Sini

     Yöre: Diyarbakır

 

     19. Türkü Adı: Ay Doğdu Batmadı mı

     Yöre: Sivas / Hafik - Çınarlı Köyü

 

     20. Türkü Adı: Ay Doğdu Düze Düştü

     Yöre: Burdur

 

     21. Türkü Adı: Ay Dolan Aydı Gün Dolan Aydı

     Yöre: Kerkük

 

     22. Türkü Adı: Ay Doalanaydı

     Yöre: Ankara / Haymana

 

     23. Türkü Adı: Ay İkindi İkindi

     Yöre: Rumeli / Vlandova / Bahçebuz Köyü

 

     24. Türkü Adı: Aya Bak Nice Gider

     Yöre: Erzurum

 

     25. Türkü Adı: Aya Bak Yıldıza Bak

     Yöre: Kütahya

 

     26. Türkü Adı: Aya Baktım Ay Hani (Turalım)

     Yöre: Ardahan / Hanak / Çayağzı Köyü

 

     27. Türkü Adı: Ayvanda Yatan Oğlan

     Yöre: Diyarbakır

 

     28. Türkü Adı: Bahçelerde Altıntop

     Yöre: Kıbrıs

 

     29. Türkü Adı: Bahçelerde Ay da Bar

     Yöre: Ankara / Haymana

 

     30. Türkü Adı: Bahçelere Ay Doğdu

     Yöre: Malatya

 

     31. Türkü Adı: Başımda Altın Tacım

     Yöre: Kırşehir

 

     32. Türkü Adı: Ben Kemdimi Gülün Dibinde Buldum

     Yöre: Kütahya

 

     33. Türkü Adı: Bir Ay Doğar İlk Akşamdan Geceden

     Yöre: Malatya / Arguvan

 

     34. Türkü Adı: Bir Ay Doğar Pasen’den

     Yöre: Erzincan

 

     35. Türkü Adı: Bir Ay Doğdu Odadan

     Yöre: Hakkari

 

     36. Türkü Adı: Bir Daracık Pencere

     Yöre: Şanlıurfa

 

     37.Türkü Adı: Bu Dağdan Aşmak Olmaz

     Yöre: Azerbaycan

 

     38. Türkü Adı: Bu Gece Ay Doğacak

     Yöre: Erzurum / Aşkale

 

     39. Türkü Adı: Bugün Ayın Ondördü

     Yöre: İçel / Mersin

 

     40. Türkü Adı: Çıkabilsem Şu Yokuşun Başına

     Yöre: Kastamonu

 

     41. Türkü Adı: Çıranın Burnunu Kes

     Yöre: Van / Erciş

 

     42. Türkü Adı: Dağdan Kestim Çınarı

     Yöre: Amasya / Alpaslan Köyü

 

     43. Türkü Adı: Deniz Dalgasız Olmaz

     Yöre: Kırşehir

 

     44. Türkü Adı: Deniz Gibi Tekneli

     Yöre: Kilis

 

     45. Türkü Adı: Denizde Vardır Kara

     Yöre: Rize

 

     46. Türkü Adı: Denize Dalmayınca

     Yöre: Ankara

 

     47. Türkü Adı: Denizin Dibinde Haçcem Demirden Evler

     Yöre: Burdur / Arvalı Köyü

 

     48. Türkü Adı: Dere Boyu Tekneli (Esiyor Yeller)

     Yöre: Çanakkale

 

     49. Türkü Adı: Derik Saçın Örmezler

     Yöre: Gaziantep

 

     50. Türkü Adı: Dolana Ay Dolana

     Yöre: Şanlıurfa

 

     51. Türkü Adı: Durnalar Dizi Dizi

     Yöre: Adıyaman

 

     52. Türkü Adı: Esti Baharın Nesimi

     Yöre: Diyarbakır

 

     53. Türkü Adı: Evim Kireç Dutmuyor

     Yöre: Afyon / Dinar

 

     54. Türkü Adı: Evleri Fadime’li

     Yöre: Kahramanmaraş / Elbistan

 

     55. Türkü Adı: Evlerinin Önünde Pınarlar Harlar

     Yöre: Burdur

 

     56. Türkü Adı: Garşı Garşı Evimiz
     Yöre: Uşak

 

     57. Türkü Adı: Gaşın Kemana Benzer (Mensure)

     Yöre: Azerbaycan

 

     58. Türkü Adı: Gaşın Gara Gözün Gara

     Yöre: Adana

 

     59. Türkü Adı: Gece Uzun Ay Dolanır Batmaya

     Yöre: Kars

 

     60. Türkü Adı: Geceler Zar Geceler (Susuzam Su İsterem)

     Yöre: Kerkük

 

     61. Türkü Adı: Gelin Ağlayalım Yurdu Sevenler

     Yöre: Sivas

 

     62. Türkü Adı: Giden Ay Dutulur mu (Leylalar Yaylalar)

     Yöre: Kırıkkale / Keskin

 

     63. Türkü Adı: Giden Ay Dutulur mu

     Yöre: Sivas

 

     64. Türkü Adı: Gine Dertli Dertli İniliyorsun

     Yöre: Sivas / Divriği

 

     65. Türkü Adı: Gökte Yıldız Ellidir

     Yöre: Erzurum / Tortum / Sümmani Köyü

 

     66. Türkü Adı: Gökte Yılduz Ay misun

     Yöre: Rize

 

     67. Türkü Adı: Hergün Serhoş Şu Aydın’ın Uşağı

     Yöre: Aydın

 

     68. Türkü Adı: İncili Sedef Kol Bağı

     Yöre: Kerkük

 

     69. Türkü Adı: İndim Saman Almaya

     Yöre: Erzurum / Narman / Samikale

 

     70. Türkü Adı: Kale Kaleye Karşı

     Yöre: Erzurum

 

     71. Türkü Adı: Kestaneci Köyünden Abalı Köyüne Kaz Uçtu

     Yöre: Zonguldak / Karadeniz Ereğlisi

 

     72. Türkü Adı: Kır At Bu Dağları Aşmalı Bugün

     Yöre: Sivas / Divriği

 

     73. Türkü Adı: Köyden Köye Gezerim

     Yöre: Burdur / Gölhisar / Dirmil

 

     74. Türkü Adı: Kuşburnu’yu Budarlar

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     75. Türkü Adı: Mehleden Geçen Oğlan

     Yöre: Kars

 

     76. Türkü Adı: Mecnun’um Leyla’mı Gördüm

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     77. Türkü Adı: Mektebin Bacaları

     Yöre: Muş

 

     78. Türkü Adı: Ne Güzel Yaratmış Seni Yaradan

     Yöre: Kırşehir

 

     79. Türkü Adı: Odasına Vardım Olur mu Böyle

     Yöre: Diyarbakır

 

     80. Türkü Adı: Sarı Kilim Örmezler

     Yöre: Erzincan / Kemaliye (Eğin) / Geşo köyü

 

     81. Türkü Adı: Sen Çeşmeye Vardın mı (Arzu Kamber)

     Yöre: Rumeli / Üsküp

 

     82. Türkü Adı: Su Gelir Kütüğünen

     Yöre: Adana

 

     83. Türkü Adı: Suya Gider Al Yazmalı Bir Gelin

     Yöre: Burdur / Yeşilova

 

     84. Türkü Adı: Şu Dağlar Tepe Tepe

     Yöre: Denizli / Acıpayam

 

     85. Türkü Adı: Şu Giden Nerelidir

     Yöre: Doğu Anadolu

 

     86. Türkü Adı: Şu Köyceğiz Yolları

     Yöre: Muğla / Köyceğiz / Ortaca

 

     87. Türkü Adı: Tokat Yaylasında Yaylayamadım

     Yöre: Orta Anadolu

 

     88. Türkü Adı: Yendim Saman Almaya

     Yöre: Erzurum / Narman / Samikale

 

     89. Türkü Adı: Yumurtanın Sarısı

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     Güneş, Anadolu inancında ısı ve ışık kaynağı olan kutsal bir varlıktır.

 

     Yeryüzüne, insanlara, bütün canlılara iyilik eden, mutluluk sağlayandır. Güneş, Türkülerimizde kimi zaman bolluk ve bereketi, kimi zaman da sevgiliyi ifade eder.

 

     “TRT Repertuvarı”nda yer alan ve içinde Güneşin geçtiği Türkülerin isimleri, yöreleri ve sayısal verileri aşağıda belirtilmiştir:

 

     1. Türkü Adı: Aşıhların Ahlın Alır

     Yöre: Erzurum / Alvar Köyü

 

     2. Türkü Adı: Aya Baktım Ay Hani (Turalım)

     Yöre: Ardahan / Hanak / Çayağzı Köyü

 

     3. Türkü Adı: Bahçalarda Barım Var

     Yöre: Iğdır

 

     4. Türkü Adı: Bahçemizin Gülleri

     Yöre: Antalya / Akseki / Emiraşıklar Köyü

 

     5. Türkü Adı: Ben Bir Kavak Yol Üstüne Biterim

     Yöre: Erzurum

 

     6. Türkü Adı: Bir Daracık Pencere

     Yöre: Şanlıurfa

 

     7. Türkü Adı: Çayıra Serdim Halı

     Yöre: Erzurum

 

     8. Türkü Adı: Çıktım Beyoğlu Başına

     Yöre: İstanbul

 

     9. Türkü Adı: Deniz Gibi Tekneli

     Yöre: Kilis

 

     10. Türkü Adı: Denize Dalmayınca

     Yöre: Ankara

 

     11. Türkü Adı: Durnam Gelir Yata Kalka

     Yöre: Konya / Akşehir

 

     12. Türkü Adı: E Çaykara Çaykara

     Yöre: Trabzon / Akçaabat

 

     13. Türkü Adı: Entere Aldım Kırkbeşe

     Yöre: Sinop / Boyabat

 

     14. Türkü Adı: Gelin Ağlayalım Yurdu Sevenler

     Yöre: Sivas

 

     15. Türkü Adı: Gine Gördüm Elif Kızın Yüzünü

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     16. Türkü Adı: Güneş Vurup Üzüne

     Yöre: Kerkük

 

     17. Türkü Adı: Hasan Orak Biçiyor

     Yöre: Çanakkale / Gelibolu

 

     18. Türkü Adı: Hazer’in Ağ Şanısı

     Yöre: Azerbaycan

 

     19. Türkü Adı: Irmağın Geçeleri

     Yöre: Sivas

 

     20. Türkü Adı: İndim Dere Irmağa

     Yöre: Artvin

 

     21. Türkü Adı: Kavak Uzanır Gider

     Yöre: Erzurum

 

     22. Türkü Adı: Kır At Bu Dağları Aşmalı Bugün

     Yöre: Sivas / Divriği

 

     23. Türkü Adı: Kırda Erik Ağacı (Dillala)

     Yöre: Sinop

 

     24. Türkü Adı: Kirpiklerin Ok mudur

     Yöre: Mardin

 

     25. Türkü Adı: Ne Güzel Yaratmış Seni Yaradan

     Yöre: Kırşehir

 

     26. Türkü Adı: Radalya Minaresi Ayşe’m Yetmiş Basamak

     Yöre: Rumeli

 

     27. Türkü Adı: Sabah Güneşi Doğdu

     Yöre: Ordu / Ünye

 

     28. Türkü Adı: Sabah Güneşi Doğmuş

     Yöre: Sivas / Zara

 

     29. Türkü Adı: Sabah Oldu Güneş Doğdu Bacadan

     Yöre: Ankara / Kızılcahamam

 

     30. Türkü Adı: Sabah Oluyor Güneş Doğuyor

     Yöre: İzmir

 

     31. Türkü Adı: Sabahtan Cemalin Seyran Eyledim

     Yöre: Malatya / Akçadağ / Bekiruşağı

 

     32. Türkü Adı: Sabahınan Esen Seher Yeli mi

     Yöre: Yozgat

 

     33. Türkü Adı: Sırt Üstüne Tencere

     Yöre: Rize / Hemşin

 

     34. Türkü Adı: Şu Dirmil’in Sipsileri Gamıştan

     Yöre: Burdur / Dirmil

 

     35. Türkü Adı: Tarçı Kökle Tarını (Toy Günü)

     Yöre: Azerbaycan

 

     36. Türkü Adı: Yarın Mahşer Yerine

     Yöre: Erzurum

 

     37. Türkü Adı: Yayla Güzelini Gördüm Bezeli

     Yöre: Artvin / Ardanuç

 

     38. Türkü Adı: Yayladan ki Yürüdüm

     Yöre: Rize / Hemşin

 

     39. Türkü Adı: Yeşil Ördek Gibi Daldım Göllere

     Yöre: Sivas / Zara

 

     40. Türkü Adı: Yığdın Bu Dünyanın Malın Dövletin

     Yöre: Azerbaycan

 

     41. Türkü Adı: Yine Akşam Oldu da Bastı Kareler

     Yöre: Rumeli

 

     42. Türkü Adı: Yüce Dağ Başına Yağan Kar İdim

     Yöre: Kırıkkale / Keskin

 

     43. Türkü Adı: Gökte Yıldız Tekerlendi

     Yöre: Ankara

 

     Yıldızlar, insanların alın yazılarıdır. Bir insanın ölümü ile yıldızın kayması özdeştir. Yıldızlı geceler genellikle Anadolu insanı için uğurludur. Kimi zaman yıldızlar fallar ile geleceği tahmini sağlamışlar, kimi zaman da yıldızlar (mavi yıldız, sarı yıldız, venüs yıldızı, ülker yıldız vb.) insanlara uğursuzluk, kötülük getirmişler, sevgiliye ulaşmaya engel olmuşlardır.

 

     “TRT Repertuvarı”nda yer alan ve içinde Yıldızın geçtiği Türkülerin isimleri, yöreleri ve sayısal verileri aşağıda belirtilmiştir:

 

     1. Türkü Adı: Ah Öleyim Vah Öleyim

     Yöre: Ankara

 

     2. Türkü Adı: Ak Buğdayım Buğdayım

     Yöre: Uşak / Eşme

 

     3. Türkü Adı: Ak Fasulle Oldu mu

     Yöre: Burdur / Dirmil

 

     4. Türkü Adı: Akşam Oldu Gün Dolaşmaz

     Yöre: Tokat

 

     5. Türkü Adı: Ali’m Yatar Taş Üstüne

     Yöre: Rumeli

 

     6. Türkü Adı: Ali’m Yatır Yol Üstüne

     Yöre: Rumeli / Gostivar

 

     7. Türkü Adı: Asker Olup Vatana Hizmet Eylerem Men

     Yöre: Iğdır

 

     8. Türkü Adı: Avcımısın Yar Ne Gezersin Birini Arar Gibi

     Yöre: Rumeli

 

     9. Türkü Adı: Ay Akşamdan Işığdır

     Yöre: Erzurum / Aşkale

 

     10. Türkü Adı: Ay Doğdu Düze Düştü

     Yöre: Burdur

 

     11. Türkü Adı: Aya Bah Yıldıza Bah (Bu Derenin Sümbülü)

     Yöre: Kerkük

 

     12. Türkü Adı: Aya Bak Nice Gider

     Yöre: Erzurum

 

     13. Türkü Adı: Aya Bak Yıldıza Bak

     Yöre: Kütahya

 

     14. Türkü Adı: Ayın Ortasında Bir Sarı Yıldız

     Yöre: Van / Erciş

 

     15. Türkü Adı: Bahçelerde Altın Top

     Yöre: Kıbrıs

 

     16. Türkü Adı: Bahçelerde Hıyar (Name Gelin)

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     17. Türkü Adı: Binnaz Kızı Naz Kızı

     Yöre: Uşak / Tatar Köyü

 

     18. Türkü Adı: Bir Bölük Ağca Kızlar

     Yöre: Van / Erciş

 

     19. Türkü Adı: Bir Yıldız Doğdu Yüceden

     Yöre: Niğde

 

     20. Türkü Adı: Bittim’ola Bizim Elin Söğüdü

     Yöre: İçel / Silifke

 

     21. Türkü Adı: Bugün Bayram Günü Derler

     Yöre: Erzincan / Tercan

 

     22. Türkü Adı: Bugün Canan Geldi Bize

     Yöre: Erzincan / Tercan

 

     23. Türkü Adı: Çıktım Çeşme Başına

     Yöre: Ağrı

 

     24. Türkü Adı: Damda Bacaları Adam Sanırdım

     Yöre: Konya / Bozkır

 

     25. Türkü Adı: Dar Köprüden Geçerken

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     26. Türkü Adı: Derdinden Del’Oldum İnan Vallahi

     Yöre: Tokat / Zile / Çakırcalı Köyü

 

     27. Türkü Adı: Dolama Giyer Dolama

     Yöre: Samsun

 

     28. Türkü Adı: Domaniç Dağlarında Yıldız Işılar

     Yöre: Kütahya / Domaniç

 

     29. Türkü Adı: Eğin’in Altından Akan Fırat’dır

     Yöre: Erzincan / Eğin (Kemaliye)

 

     30. Türkü Adı: Et Pişirdim Yağlı Yağlı

     Yöre: Gümüşhane / Kelkit

 

     31. Türkü Adı: Evlerinin Önü Kavak (Barhana-Tarhala)

     Yöre: Manisa / Soma / Tarhala

 

     32. Türkü Adı: Fındık Serdim Harmana

     Yöre: Rumeli / Üsküp

 

     33. Türkü Adı: Gelmiş İken Bir Habercik Sorayım

     Yöre: Sivas

 

     34. Türkü Adı: Giderem Bu Düzünen (Yoncalar)

     Yöre: Doğu Anadolu

 

     35. Türkü Adı: Gine Bugün Yaralandım

     Yöre: Erzurum

 

     36. Türkü Adı: Gökte Oniki Yıldız

     Yöre: Rumeli

 

     37. Türkü Adı: Gökte Yıldız Ell’Atmış

     Yöre: Eskişehir / Çifteler Han

 

     38. Türkü Adı: Gökte Yıldız Ellidir

     Yöre: Erzurum / Tortum / Sümmani Köyü

 

     39. Türkü Adı: Gökte Yıldız Tek Gider

     Yöre: Denizli / Acıpayam  / Olukbaşı Köyü

 

     40. Türkü Adı: Gökte Yıldız Yüz Atmış

     Yöre: Antalya / Yayladağı

 

     41. Türkü Adı: Gökte Yıldızın Üçü Terazi

     Yöre: Nevşehir / Avanos

 

     42. Türkü Adı: Harmana Çıktım da Koyunlar Kuzu

     Yöre: Sivas / Zara

 

     43. Türkü Adı: Havalanma Telli Durnam

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     44. Türkü Adı: Haydindi Kirtimenin Kızı

     Yöre: Kastamonu

 

     45. Türkü Adı: Hoş Gelişler Ola

     Yöre: Kars

 

     46. Türkü Adı: İndim Yarin Bahçesine

     Yöre: Rumeli / Gümülcine / Dolapcılar

 

     47. Türkü Adı: Kara da Goçun Boynuzu

     Yöre: Afyon / Bolvadin

 

     48. Türkü Adı: Karpuz Kestim Yiyen Yok

     Yöre: Ankara

 

     49. Türkü Adı: Kebabın Tuzu Gibi

     Yöre: Karaman

 

     50. Türkü Adı: Keklik Olsam Çalı Dibi Deşerim

     Yöre: Yozgat / Boğazlıyan / Uzunlu Köyü

 

     51. Türkü Adı: Kırda Erik Ağacı (Dillala)

     Yöre: Sinop

 

     52. Türkü Adı: Kırklar Üzerinden Doğar Sabah Yıldızı

     Yöre: Kırklareli

 

     53. Türkü Adı: Mayadağ’dan Kalkan Kazlar

     Yöre: Rumeli

 

     54. Türkü Adı: Mecnun’um Leyla’mı Gördüm

     Yöre: Sivas / Şarkışla

 

     55. Türkü Adı: Ortaca’da Evimiz

     Yöre: Muğla / Köyceğiz

 

     56. Türkü Adı: Sabah Oldu Uyansana

     Yöre: Rumeli

 

     57. Türkü Adı: Sabah Olur Koyun Kuşluğa Gelir

     Yöre: Malatya / Tahir

 

     58. Türkü Adı: Saray Yolu İncedir

     Yöre: Elazığ

 

     59. Türkü Adı: Soğuk Soğuk Akayi

     Yöre: Trabzon / Maçka

 

     60. Türkü Adı: Suda Balık Oynuyor

     Yöre: Kırşehir

 

     61. Türkü Adı: Sulara Den Akmasın

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     62. Türkü Adı: Şapkanın Tereği Düz

     Yöre: Trabzon

 

     63. Türkü Adı: Şu Gelen Atlı mıdır

     Yöre: Isparta

 

     64. Türkü Adı: Topçam Yaylası Düz Yıldız Işılar

     Yöre: Tokat

 

     65. Türkü Adı: Uyan Gözlerine Kurban Olduğum

     Yöre: Azerbaycan / Guzgunlu

 

     66. Türkü Adı: Ülkerler Teraziler

     Yöre: Erzurum

 

     67. Türkü Adı: Varın Bakın Ak Yıldız Doğmuş mu

     Yöre: Kastamonu

 

     68. Türkü Adı: Yıldız Akşamdan Doğarsın

     Yöre: Yozgat / Akdağmadeni

 

     69. Türkü Adı: Yıldız Dağı İşte de Geldim Yanına

     Yöre: Rumeli / Üsküp

 

     70. Türkü Adı: Yıldız Dağı Yıldız Dağı (Tebriz Halay Hv.)

     Yöre: Tokat / Artova / Püget

 

     71. Türkü Adı: Ay Gözümün Işığı

     Yöre: Azerbaycan

 

     72. Türkü Adı: Bağında Üzüm Kaldı

     Yöre: Azerbaycan

 

     73. Türkü Adı: Bu Dağdan Aşmak Olmaz

     Yöre: Azerbaycan

 

     74. Türkü Adı: Hazer’in Ağ Şanısı

     Yöre: Azerbaycan

 

     75. Türkü Adı: Men Bu Elin Gızıyam

     Yöre: Azerbaycan

 

     76. Türkü Adı: Size Selam Getirmişem

     Yöre: Azerbaycan

 

     77. Türkü Adı: Gökte Yılduz Ay misun

     Yöre: Rize

 

     Yukarıdaki sayısal tespitlere, “TRT”nin 2006 yılında yayımladığı 4200 Türküden oluşan “Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi 1-2” adlı eserin incelenmesi sonucunda ulaşılmıştır.

 

     Bu araştırma, Anadolu halkının yaşamına yön veren inançların gök cisimleri örneğinde türkülere yansımasının ortaya konduğu bir durum tespitini içermektedir. Elde edilen verilerin sosyolojik açıdan irdelenmesinin, çalışmanın daha işlevsel hale gelmesini sağlayacağı, bu yolla halk kültürüne ve dolayısıyla halk bilimine önemli bir katkı sağlayacağı öngörülmektedir.

     Kaynakça

     * Alangu, T., (1983). Türkiye Folkloru El Kitabı, Adam Yayıncılık.

     * Başgöz, İ. (2008). Türkü, İstanbul: Pan Yayıncılık.

     * Cemişoğlu, M. (1995 / 2001). Halk Hikayelerinde Doğum Motifi, Bursa.

     * Dorson, R. M. (1984). Günümüz Folklor Kuramları, İzmir: E.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 33.

     * Elçin, Şükrü. (1986). Halk Edebiyatına Giriş, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları: 365.

     * Erhat, A. (2010) Mitoloji Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi A.Ş.

     * Eyuboğlu, İ. Z. (1998) Anadolu İnançları, Anadolu Üçlemesi 1 İstanbul: Gökkuşağı Matbaacılık.

     * Eyuboğlu, İ. Z. (1998) Anadolu İnançları, Anadolu Üçlemesi 2 İstanbul: Gökkuşağı Matbaacılık.

     * Gökalp, Z. (1976) Türk Medeniyeti Tarihi, İstanbul: Güneş Matbaacılık.

     * Hançerlioğlu, O. (2000) Dünya İnançları Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi.

     * Kafesoğlu, İ. Türk Milli Kültürü, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

     * Karasar, N. (1999) Bilimsel Araştırma Yöntemi, İstanbul: Nobel Yayınları.

     * Ögel, B. (1993) Türk Mitolojisi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

     * Türkçe Sözlük. (2009) Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.

     * Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi 1. (2006) Ankara: TRT Müzik Dairesi Yayınları.

     * Türk Halk Müziği Sözlü Eserler Antolojisi 2. (2006) Ankara: TRT Müzik Dairesi Yayınları.

     * Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü IV. (2009) Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

 

     ________________________________________

 

     1. Yrd. Doç. Dr. - Afyon Kocatepe Üniversitesi Devlet Konservatuarı Türk Halk Müziği A.B.D. Öğretim Üyesi

 

     Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi “Akademik Bakış Dergisi”nin Kasım-Aralık 2012 tarihinde 33 sayı numarası ile yayınlanan değşesinden alınmıştır. - ISSN: 1694-528X (İktisat ve Girişimcilik Üniversitesi, Türk Dünyası Kırgız-Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü, Celalabat-Kırgızistan - http://www.akademikbakis.org)




Son Güncelleme:02.08.2021 22.17
Toplam Ziyaret:5744005
Online Ziyaretçi Sayısı:28
Bugünlük Ziyaret :906

Bu Site En İyi Firefox,Chrome,Safari'de ve 1024x768 Çözünürlüğünde Görünür.